پیام خوزستان - عصر ایران / برخورد یک سیارک 66 میلیون سال پیش، فرضیه ای را شکل داد که با نام «مرگ از بالا» شناخته می شود؛ ایده ای که هنوز هم دانشمندان برای درک نقش برخوردهای کیهانی در انقراض های بزرگ زمین آن را بررسی می کنند.
زمین در طول حدود 4.5 میلیارد سال عمر خود بارها با سیارک ها و اجرام آسمانی برخورد کرده است. بیشتر این برخوردها کوچک و بی خطر بوده اند، اما برخی از آن ها چنان قدرتمند بوده اند که تاثیر آن ها تا میلیون ها سال بر حیات زمین باقی مانده است.
یکی از مشهورترین نمونه ها، برخورد سیارک چیکشلوب حدود 66 میلیون سال پیش است. این جرم آسمانی که قطر آن حدود 10 کیلومتر برآورد می شود، با برخورد به منطقه ای که امروز بخشی از شبه جزیره یوکاتان مکزیک است، دهانه ای به قطر حدود 180 کیلومتر ایجاد کرد. دانشمندان معتقدند این برخورد حجم عظیمی از گرد و غبار و ذرات را وارد جو زمین کرد و باعث کاهش نور خورشید، افت دما، آتش سوزی های گسترده و اختلال در زنجیره غذایی شد. در نهایت، این رویداد به انقراض حدود 75 درصد گونه های زنده، از جمله دایناسورهای غیر پرنده، انجامید.
همین شواهد باعث شکل گیری فرضیه ای شد که با نام «مرگ از بالا» شناخته می شود. این فرضیه می گوید برخورد اجرام بزرگ آسمانی می تواند عامل برخی از انقراض های گسترده در تاریخ زمین باشد. کشف دهانه های برخوردی و بررسی لایه های زمین نیز نشان داده است که در برخی دوره های زمین شناسی، چنین برخوردهایی واقعا پیامدهای جهانی داشته اند.
با این حال، پژوهش های امروزی نشان می دهند نمی توان همه انقراض های بزرگ زمین را تنها به برخورد سیارک ها نسبت داد. برای مثال، شواهد زمین شناسی نشان می دهد برخی از انقراض های بزرگ احتمالا در نتیجه فوران های عظیم آتشفشانی، تغییرات شدید اقلیمی، کاهش اکسیژن اقیانوس ها یا ترکیبی از چند عامل رخ داده اند. به همین دلیل، دانشمندان هر رویداد انقراض را به صورت جداگانه بررسی می کنند و به دنبال شواهد اختصاصی آن هستند.
امروزه مطالعه برخوردهای کیهانی تنها برای شناخت گذشته زمین اهمیت ندارد. این پژوهش ها به دانشمندان کمک می کند خطر برخورد اجرام نزدیک زمین را نیز بهتر ارزیابی کنند. سازمان های فضایی به طور مداوم هزاران سیارک را رصد می کنند و حتی در سال های اخیر، ماموریت DART نشان داد که انسان می تواند مسیر حرکت یک سیارک را با موفقیت تغییر دهد؛ دستاوردی که گام مهمی در توسعه سامانه های دفاع سیاره ای به شمار می رود.
اگرچه احتمال برخورد یک سیارک بزرگ با زمین در آینده نزدیک بسیار اندک است، اما تاریخ سیاره ما نشان می دهد چنین رویدادهایی می توانند تاثیر عمیقی بر روند تکامل حیات داشته باشند. به همین دلیل، فرضیه «مرگ از بالا» همچنان یکی از مهم ترین موضوعات مورد مطالعه در علوم زمین و سیاره شناسی است، هرچند امروزه به عنوان تنها توضیح برای انقراض های بزرگ پذیرفته نمی شود.