پیام خوزستان - ایسنا / محققان در پژوهشی جدید، ابعاد علمی، پیشرفت‌ها و موانع فرایند انجماد بافت تخمدان را با هدف کمک به حفظ توانایی فرزندآوری در زنانی که با بیماری‌های خاص و درمان‌های سنگین مواجه هستند، تحلیل کردند.
ناباروری یکی از چالش‌های عمده بهداشت عمومی در جهان محسوب می‌شود که تحت تأثیر عواملی چون سبک زندگی، آلودگی‌های محیطی و تغییرات اجتماعی روندی صعودی داشته است. سازمان بهداشت جهانی عدم توانایی در باردار شدن پس از یک سال تلاش منظم و بدون پیشگیری را ناباروری می‌داند که ۱۰ تا ۱۵ درصد زوج‌های دنیا را متأثر کرده است. این بحران در ایران نیز شیوعی نزدیک به ۲۰ درصد دارد و در مناطق شهری به دلیل تأخیر در ازدواج و دشواری‌های زندگی شهری چشمگیرتر است. علل متعددی نظیر نوسانات هورمونی، اختلالات تخمک‌گذاری، چاقی، استرس، کاهش کیفیت اسپرم و انسداد لوله‌ها موجب ناباروری می‌شوند، اما مصرف داروهای شیمیایی سنگین و درمان‌های خاص پزشکی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی نیز تأثیر مخرب مستقیمی بر توان باروری دارند.
برای درمان ناباروری روش‌های گوناگونی از جمله داروهای تحریک تخمک‌گذاری، جراحی لاپاراسکوپی و شیوه‌های پیشرفته کمک‌باروری نظیر لقاح آزمایشگاهی یا آی‌وی‌اف (IVF) و تزریق مستقیم اسپرم به تخمک یا میکرواینجکشن (ICSI) به کار می‌روند. با این حال، زنانی که تحت درمان‌های سخت سرطان قرار می‌گیرند، پیش از آغاز این درمان‌ها به دلیل محدودیت‌های پزشکی زمان کافی برای جمع‌آوری تخمک بالغ ندارند. فناوری انجماد بافت تخمدان به عنوان راهکاری کارآمد برای این دسته از افراد و همچنین زنانی با کاهش ذخیره تخمدانی مطرح شد. در این روش، بخشی از بافت تخمدان فرد برداشته و در دمای بسیار پایین نگهداری می‌شود تا پس از بهبود بیماری به بدن پیوند زده شده و باروری بیمار را با استفاده از بافت خود او و بدون خطر رد پیوند احیا کند.
در همین راستا، دکتر محمدرضا ناطقی از مرکز تحقیقات زنان، زایمان و ناباروری صارم وابسته به بیمارستان فوق‌تخصصی صارم و دانشگاه علوم پزشکی ایران به همراه دو تن از همکاران خود، مطالعه‌ای جامع را برای بررسی پیشرفت‌ها، موانع موجود و افق‌های پیش‌روی انجماد بافت تخمدان و نقش آن در حفظ باروری به انجام رساندند.
این متخصصان برای دستیابی به دیدگاهی شفاف و فراگیر پیرامون موضوع، از روش پژوهش مروری استفاده کردند و به تجمیع، دسته‌بندی و ارزیابی عمیق یافته‌ها و مطالعات علمی موجود در این حیطه پرداختند تا مسیر تکامل این فناوری را ترسیم کنند.
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهند که انجماد بافت تخمدان در حال حاضر روشی مؤثر، ایمن و قابل اتکا برای نگهداری طولانی‌مدت توان فرزندآوری در زنان محسوب می‌شود. دانشمندان به پیشرفت‌های شایانی در روش‌های سردسازی و ذوب بافت دست یافته‌اند که احتمال موفقیت درمان را تا حد زیادی بالا برده است. با این وجود، پژوهشگران تأکید می‌کنند که هنوز چالش‌هایی مانند افت نرخ بقای سلول‌ها، محدودیت در بازگشت کامل عملکرد بافت پس از پیوند مجدد، مسائل اخلاقی و هزینه‌های بالای این اقدامات نیازمند راهکارهای تکمیلی است.
بر اساس جمع‌بندی نهایی پژوهش، با وجود چالش‌های فنی و اقتصادی، تحقیقات نوآورانه به طور مستمر در حال بهینه‌سازی فرایندها هستند. دانشمندان بر این باورند که انجماد بافت تخمدان ظرفیت آن را دارد تا در آینده‌ای بسیار نزدیک به عنوان یک درمان استاندارد و روتین در سطح بالینی برای مراقبت از توان باروری تمامی بانوانی که با خطر آسیب‌های تخمدانی مواجه هستند به کار گرفته شود.
اطلاعات تکمیلی این مطالعه نشان می‌دهند که محققان اکنون به دنبال استفاده از مواد محافظ سرمای جدید و پیشرفته‌تری به نام کریوپروتکتورها هستند؛ ترکیباتی که مانع از تشکیل بلورهای آسیب‌رسان یخ در میان بافت‌های تخمدان در حین انجماد و ذوب می‌شوند. علاوه بر این، به کارگیری سرمایش فوق‌سریع، نانوتکنولوژی برای انتقال یکنواخت حرارت و تحریک رشد سلولی، و مهندسی بافت به کمک سلول‌های بنیادی و محیط‌های کشت سه‌بعدی، افق‌های درخشانی را برای بازسازی کامل تخمدان پیوندی ایجاد کرده است. در نهایت، پیشرفت علم ژنتیک و پزشکی شخصی‌سازی‌شده می‌تواند انتخاب بهترین شیوه انجماد را برای هر بیمار بر اساس ویژگی‌های زیستی او ممکن سازد.
این نتایج پژوهشی ارزشمند در «فصلنامه تحقیقات پزشکی صارم» وابسته به بیمارستان فوق تخصصی صارم به چاپ رسیده و در اختیار جامعه علمی و مخاطبان قرار گرفته است.