پیام خوزستان - ایسنا / محققان در مطالعه‌ای علمی به بررسی ارتباط شرایط روانی با ناخوشی‌های شایع حاملگی پرداختند و نشان دادند که دگرگونی‌های خلقی و روحی مادران می‌تواند با شدت عوارض جسمی و گوارشی در این دوره همراه باشد.
تهوع و استفراغ بارداری به عنوان شایع‌ترین شکایت زنان در نیمه اول دوران بارداری شناخته می‌شود که بر اساس آمارها بین ۵۰ تا ۹۰ درصد از مادران باردار را درگیر می‌کند. این عارضه شایع تنها یک مشکل موقت جسمانی ساده نیست، بلکه پیامدهای گسترده‌ای بر ابعاد گوناگون زندگی فرد بر جای می‌گذارد. این ناخوشی موجب بی‌حوصلگی، تحریک‌پذیری، احساس غم، ترس، حسادت، اختلالات خواب، آشفتگی، بی‌قراری و حتی در برخی مواقع پشیمانی از بارداری می‌شود. علاوه بر این، عارضه یادشده اثرات زیانباری بر روابط خانوادگی، موقعیت اجتماعی و فعالیت‌های حرفه‌ای زنان دارد. از نظر تغذیه‌ای نیز ناتوانی در دریافت کافی غذا منجر به سوءتغذیه، کم‌آبی بدن، برهم خوردن تعادل املاح و الکترولیت‌ها، خستگی مزمن و ضعف شدید می‌شود. پیامدهای این عارضه فراتر از دوران بارداری رفته و می‌تواند بر سلامت کودک آینده نیز اثر بگذارد؛ چنان‌که شیرخواران متولدشده از این مادران ممکن است در کودکی با تحریک‌پذیری، حواس‌پرتی، اختلالات یادگیری و تاخیر در بلوغ مواجه شوند.
با وجود شیوع بسیار بالای این مشکل، اکثر مطالعات پیشین به علل جسمی و تغییرات هورمونی پرداخته‌اند و نقش عوامل روانی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. اولین بار در سال ۱۹۶۸ این موضوع مطرح شد که ریشه درصد بالایی از تهوع و استفراغ‌های شدید می‌تواند به مسائل روانی نظیر ترس، ناخواسته بودن بارداری و عدم پذیرش نقش مادری بازگردد. از آنجا که هر دو فرایند تهوع و استفراغ توسط سیستم عصبی کنترل می‌شوند، اضطراب و افسردگی می‌توانند نقش مهمی در فعال کردن این فرآیندها داشته باشند. پژوهش‌های پیشین در داخل کشور عمدتاً به شیوع و علل بدنی پرداخته‌اند و داده‌های اندکی پیرامون ارتباط مسائل روانی با این شکایت شایع وجود دارد. از طرفی، اضطراب و افسردگی از شایع‌ترین مشکلات بهداشتی زنان است که زندگی شغلی و اجتماعی آن‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد. از این رو، ضرورت داشت پژوهشی جامع انجام شود تا مشخص شود آیا این حالات روحی در بروز و شدت عوارض گوارشی بارداری موثر هستند یا خیر.
در همین راستا، مریم رضاخان از مرکز تحقیقات زنان، زایمان و ناباروری صارم در بیمارستان فوق تخصصی صارم، پژوهشی را با هدف بررسی ارتباط میان شرایط روحی مادران از جمله فشارهای روانی، دلشوره و افسردگی با میزان و شدت عوارض گوارشی نظیر تهوع و استفراغ در دوران بارداری به انجام رساند تا ابعاد ناشناخته این رابطه را روشن کند.
این مطالعه روی ۶۷ نفر از زنان باردار در سنین بارداری ۶ تا ۱۶ انجام شد که با شکایت تهوع و استفراغ به بیمارستان فوق تخصصی صارم مراجعه کرده بودند. برای گردآوری اطلاعات لازم از ابزارهای استاندارد علمی استفاده شد؛ این ابزارها شامل پرسشنامه اضطراب برای سنجش میزان اضطراب و دلهره، پرسشنامه ارزیابی استفراغ بارداری جهت تعیین شدت عوارض گوارشی و پرسشنامه‌ای برای بررسی نشانه‌های افسردگی بودند. در نهایت، داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌افزار آماری مورد تجزیه و تحلیل دقیق قرار گرفتند.
یافته‌های این پژوهش نشان دادند که میزان فراوانی تهوع و استفراغ در میان زنان باردار مورد مطالعه بسیار بالا و معادل ۹۲ درصد بوده است. تجزیه و تحلیل داده‌ها مشخص کرد که میان نمرات تهوع، استفراغ، حالت عق زدن و نمره کل این ناراحتی‌ها با متغیرهای روانی شامل استرس، اضطراب آشکار، اضطراب پنهان و افسردگی ارتباط مستقیم، مثبت و از نظر آماری کاملاً معنی‌داری برقرار است؛ به طوری که هر اندازه نمرات علائم گوارشی در مادران بالاتر بود، میزان اضطراب، تنش و نشانه‌های افسردگی نیز در آن‌ها با شدت بیشتری مشاهده شد و بالعکس.
بر پایه نتایج به‌دست‌آمده، توجه به سلامت روان زنان باردار به اندازه مراقبت‌های جسمی ضرورت فراوانی دارد. محققان به مسئولان حوزه بهداشت و درمان و کمیته ارتقای سلامت وزارت بهداشت پیشنهاد می‌کنند که برنامه‌های مراقبت بارداری را با جنبه‌های روانی مادران تلفیق کنند. همچنین ارائه خدمات مشاوره‌ای تخصصی و روان‌شناختی به زنان در طول ماه‌های حاملگی می‌تواند از طریق کاهش فشارهای عصبی، اضطراب و افسردگی، گامی بسیار مؤثر در تخفیف رنج‌های گوارشی این دوران باشد.
در توضیح سازوکار علمی این ارتباط باید گفت که مرکز کنترل استفراغ در بخش مشبک جانبی بصل‌النخاع مغز قرار دارد و این مرکز نه تنها پیام‌های گوارشی و تنفسی، بلکه محرک‌های روانی مانند اضطراب را نیز دریافت می‌کند. وقتی فرد دچار تنش روحی می‌شود، پاسخ‌های فیزیولوژیک پیچیده‌ای نظیر افزایش تعریق، تغییر در ریتم تنفس و دگرگونی در ترشحات گوارشی آغاز می‌شود که گیرنده‌های شیمیایی معده و روده را تحریک کرده و موجب بروز تهوع می‌شود. علاوه بر این، در هنگام استرس هورمون‌هایی نظیر کورتیزول ترشح می‌شوند که مستقیماً با شدت تهوع پیوند دارند. از سوی دیگر، کمبود برخی ریزمغذی‌ها مانند ویتامین ب۶ که برای تولید ماده شیمیایی شادی‌بخش مغز یا همان سروتونین لازم است، هم موجب تشدید خلق افسرده شده و هم تهوع را افزایش می‌دهد؛ بنابراین سوءتغذیه ناشی از تهوع می‌تواند افسردگی را بیشتر کرده و کاهش سروتونین نیز مجدداً گیرنده‌های گوارشی را تحریک کند تا یک چرخه معیوب از ناخوشی روحی و جسمی پدید آید.
این یافته‌های پژوهشی معتبر و ارزشمند در «فصلنامه تحقیقات پزشکی صارم» که وابسته به «بیمارستان فوق تخصصی صارم» است، به چاپ رسیده و در اختیار جامعه علمی و عموم علاقه‌مندان قرار گرفته‌اند.