پیام خوزستان - ایسنا /با وجود افزایش ۲.۱ درصدی انرژی مصرفی مشترکان در شش ماه نخست امسال، تلفات انرژی برق نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱.۸ درصد کاهش یافته است، روندی که در کنار اجرای طرح ملی مهتاب برای مقابله با برق‌های غیرمجاز و دستکاری کنتورها اهمیت مدیریت هوشمند تلفات در شبکه برق کشور را نشان می‌دهد.
بخشی از انرژی تولیدشده در کشور پیش از رسیدن به مصرف‌کننده نهایی در شبکه برق هدر می‌رود، تلفات انرژی که علاوه بر عوامل فنی مصارف غیرمجاز و دستکاری تجهیزات اندازه‌گیری نیز در آن سهم دارند. در چنین شرایطی کاهش تلفات و جلوگیری از استفاده غیرقانونی از شبکه برق در کنار توسعه ظرفیت تولید و مدیریت مصرف از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود بهره‌وری و تأمین پایدار برق کمک کند.
در همین راستا طرح ملی مهتاب با تمرکز بر کاهش تلفات غیرفنی از جمله برق‌های غیرمجاز و دستکاری لوازم اندازه‌گیری از اواخر سال گذشته به‌صورت ملی به اجرا درآمد.
براساس آمارهای ارائه‌شده حدود ۱۰ درصد از انرژی تولیدی کشور در شبکه برق دچار تلفات می‌شود که نزدیک به نیمی از این میزان را تلفات غیرفنی تشکیل می‌دهد. بخش قابل‌توجهی از این تلفات نیز ناشی از مصارف غیرمجاز و تخلفات مرتبط با تجهیزات اندازه‌گیری است موضوعی که ضرورت شناسایی و ساماندهی این موارد را در شبکه توزیع برق دوچندان می‌کند.
هوشمندسازی به‌تنهایی کافی نیست
هوشمندسازی شبکه و نصب کنتورهای هوشمند از ارکان اصلی طرح مهتاب به شمار می‌رود اما تحقق اهداف این طرح صرفاً با نصب تجهیزات هوشمند امکان‌پذیر نیست. نظارت مستمر بر شبکه و برخورد با دستکاری تجهیزات اندازه‌گیری و استفاده‌های غیرمجاز از برق از جمله اقداماتی است که باید در کنار توسعه فناوری مورد توجه قرار گیرد چراکه بدون پیگیری و مراقبت مستمر سرمایه‌گذاری در این حوزه نمی‌تواند به اثربخشی مورد انتظار منجر شود.
در این میان نقش نیروهای قرائت، بازرسی، نصب و عوامل عملیاتی شبکه نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. این نیروها در ارتباط مستقیم با ۴۲ میلیون مشترک برق کشور قرار دارند و آگاهی و دقت آن‌ها در شناسایی تخلفات و مراقبت از شبکه مکمل استفاده از فناوری‌های هوشمند است. بنابراین کاهش تلفات برق علاوه بر تجهیزات و زیرساخت‌های فنی، به نظارت میدانی و عملکرد مستمر نیروهای عملیاتی نیز وابسته است.
اهمیت مقابله با مصارف غیرمجاز در شرایط ناترازی برق به‌ویژه در برخی مناطق کشور بیشتر نمایان می‌شود. طبق آخرین اطلاعات ارائه‌شده از سوی شرکت توانیر میزان برق غیرمجاز در برخی استان‌های جنوبی به ۱۰۰ تا ۲۰۰ مگاوات می‌رسد ظرفیتی که در شرایط ناترازی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر مدیریت بار شبکه داشته باشد.
مهتاب، تلاشی برای توزیع عادلانه‌تر برق
با این حال اهداف طرح ملی مهتاب تنها به کاهش تلفات و اقدامات فنی محدود نمی‌شود. این طرح با هدف صیانت از حقوق عمومی و مقابله با دست‌اندازی غیرقانونی به شبکه برق کشور نیز دنبال می‌شود و شناسایی و برخورد با مصارف غیرمجاز و انشعابات غیرقانونی موسوم به برق‌دزدی از محورهای اصلی آن است.
در این چارچوب ساماندهی استفاده از شبکه برق می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر انرژی میان مشترکان کمک کند به‌ویژه در دوره‌های اوج مصرف که مدیریت بار شبکه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. طرح مهتاب در تلاش است با استفاده از ظرفیت‌های نظارتی و عملیاتی از آن جلوگیری کند که تخلفات و مصارف غیرمجاز، سهم عادلانه شهروندان از برق را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش ۱.۸ درصدی تلفات برق در نیمه نخست امسال
در کنار اجرای طرح‌های مقابله با تلفات غیرفنی آمارهای ارائه‌شده از کاهش تلفات انرژی برق در نیمه نخست امسال حکایت دارد. بر این اساس تلفات انرژی برق در این مدت نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۴، ۱.۸ درصد کاهش یافته است روندی که در کنار سایر اقدامات صنعت برق می‌تواند نشان‌دهنده بهبود مدیریت تلفات و ساماندهی شبکه توزیع باشد.
محمد اله‌داد- مدیرعامل شرکت توانیر- اخیرا با اشاره به این کاهش توضیح داده است که این اتفاق در شرایطی رخ داده که انرژی مصرفی مشترکان در شش ماه نخست امسال ۲.۱ درصد افزایش یافته است. در مقابل انرژی تحویلی به شرکت‌های توزیع نیروی برق در همین مدت ۰.۵ درصد کاهش داشته است.
این ارقام نشان می‌دهد کاهش تلفات در این دوره را نمی‌توان صرفاً به کاهش مصرف یا افزایش انرژی ورودی به شبکه نسبت داد بلکه بهبود عملکرد شبکه و کاهش بخشی از انرژی هدررفته در فرآیند توزیع نیز در این روند نقش داشته است.
کاهش تلفات از منظر اقتصادی و فنی اهمیت دارد چراکه هر میزان کاهش در این بخش به معنای آن است که سهم بیشتری از انرژی تولیدشده به‌جای هدررفت در شبکه به مصرف‌کننده نهایی می‌رسد. بنابراین مدیریت تلفات در کنار توسعه ظرفیت تولید برق، توسعه شبکه و مدیریت مصرف، یکی از ارکان مهم تأمین پایدار برق محسوب می‌شود.
کدام شرکت‌های توزیع بیشترین کاهش تلفات را ثبت کردند؟
بررسی عملکرد شرکت‌های توزیع نیروی برق در نیمه نخست امسال نشان می‌دهد شرکت‌های توزیع نیروی برق خوزستان، سیستان و بلوچستان و کردستان بیشترین کاهش تلفات را نسبت به مدت مشابه سال گذشته به ثبت رسانده‌اند.
با وجود این تداوم روند کاهشی تلفات به مجموعه‌ای از اقدامات مستمر نیاز دارد از جمله پایش شبکه، شناسایی نقاط پرتلفات، اصلاح زیرساخت‌ها، ساماندهی مصارف غیرمجاز و استفاده گسترده‌تر از ابزارهای هوشمند برای اندازه‌گیری و کنترل مصرف. استمرار این اقدامات می‌تواند به بهبود عملکرد شبکه و افزایش سهم انرژی تحویلی به مشترکان کمک کند.
در مجموع طرح ملی مهتاب را نمی‌توان صرفاً برنامه‌ای برای شناسایی مصارف غیرمجاز یا اصلاح انشعابات برق دانست و در صورت تداوم و اجرای مؤثر می‌تواند زمینه حرکت از مدیریت صرفاً واکنشی مصرف به سمت حکمرانی هوشمند انرژی را فراهم کند؛ رویکردی که در آن علاوه بر تولید و تأمین برق، الگوی مصرف، رفتار مشترکان، بهره‌وری تجهیزات و صیانت از حقوق عمومی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.