پیام خوزستان - ایسنا / با وجود اینکه همواره از خطرات فراوان استعمال دخانیات برای جسم سخن گفته میشود، بررسی ابعاد روانی و اجتماعی این عادت نشان میدهد که مصرف سیگار میتواند زمینهساز بروز احساس تنهایی و دوری از فعالیتهای اجتماعی شود.
موضوع مصرف دخانیات و تأثیرات گسترده آن بر سلامت انسانها سالهاست که مورد توجه پزشکان و اندیشمندان حوزه سلامت قرار دارد. اگرچه تأثیرات منفی و مخرب سیگار بر سلامت جسمانی و بروز بیماریهای مختلف ریوی و قلبی بر همگان آشکار است، اما اطلاعات جامعه درباره اینکه این رفتار چه پیامدهایی برای سلامت اجتماعی و روانشناختی افراد به همراه دارد، همواره بسیار محدود بوده است. در باورهای عمومی و گذشته، سیگار کشیدن گاهی نوعی فعالیت یا بهانهای برای برقراری ارتباط با دیگران در نظر گرفته میشد. با این حال، شواهد نشان میدهند که افراد درگیر با پیامدهای استعمال دخانیات، به مرور زمان ارتباطات اجتماعی خود را از دست میدهند و در انزوا قرار میگیرند.
ضرورت انجام تحقیقات دقیق در این زمینه از آنجا ناشی میشود که در گذشته بیشتر بررسیها بر این فرض متمرکز بود که احساس تنهایی عاملی برای گرایش افراد به مصرف سیگار است، در حالی که کمتر به این پرسش پرداخته شده بود که آیا خود سیگار کشیدن میتواند محرک و علت پیدایش تنهایی باشد یا خیر. از سوی دیگر، پژوهشهای پیشین که در گسترهای محدود انجام شده بودند، این احتمال را مطرح میکردند که شاید نتایج به دست آمده تحت تأثیر فرهنگ خاص یا هنجارهای یک جامعه مشخص باشند. بنابراین، بسیار حیاتی بود که بررسی وسیعتری در کشورهای مختلف صورت گیرد تا مشخص شود آیا رابطه میان استعمال دخانیات و تنهایی پدیدهای فراگیر در جوامع گوناگون است یا خیر.
در همین خصوص، دکتر کایر فیلیپ، مدرس بالینی طب تنفسی در مؤسسه ملی قلب و ریه واقع در امپریال کالج لندن در بریتانیا، به همراه گروهی از پژوهشگران تحقیقی گسترده را به مرحله اجرا درآوردند. این دانشمندان با بازتعریف این موضوع، مطالعهای علمی را به سرانجام رساندند که هدف اصلی آن بررسی دقیق نقش مصرف سیگار در تشدید تنهایی و انزوای اجتماعی در میان جمعیت کهنسال و در سطح بینالمللی بود.
دانشمندان برای اجرای این پروژه، اطلاعات و دادههای بیش از ۵۰ هزار نفر از شهروندان ۱۵ کشور مختلف را که در «پیمایش سلامت و سالمندی در اروپا» مشارکت داشتند، مورد ارزیابی قرار دادند. میانگین سنی افراد شرکتکننده در این طرح ۶۷ سال بود که در آغاز پژوهش، ۲۲ درصد آنها سیگاری بودند و نزدیک به نیمی از آنها از بیش از دو بیماری مزمن رنج میبردند. پژوهشگران احساس تنهایی را با ابزار سنجش استاندارد دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس اندازهگیری کردند؛ مقیاسی که بررسی میکند یک فرد تا چه اندازه احساس کمبود همدم، نادیده گرفته شدن از سوی دیگران و جدایی از جمع را تجربه میکند. در نهایت، وضعیت افراد سیگاری با غیرسیگاری مقایسه شد و پس از دو سال، دوباره وضعیت آنان با همان پرسشنامه دنبال گردید.
یافتههای به دست آمده نشان دادند افرادی که در حال حاضر سیگار میکشند، در مقایسه با افراد غیرسیگاری، سطح بالاتری از تنهایی را تجربه میکنند. نکته مهم این بود که حتی پس از در نظر گرفتن سایر متغیرهای اثرگذار مانند سن و جنسیت، این تفاوت آشکار میان افراد سیگاری و غیرسیگاری پابرجا ماند.
علاوه بر این، در پیگیریهای بعدی مشخص شد افرادی که به مصرف سیگار ادامه دادهاند، در طول زمان نیز با رشد و افزایش شدیدتر احساس تنهایی مواجه شدهاند. این نتیجه حتی پس از تعدیل ویژگیهای جمعیتی و در نظر گرفتن سطح تنهایی اولیه افراد نیز به طور کامل تأیید شد و نشان داد که شدت انزوا در طول زمان برای افراد سیگاری شتاب بیشتری میگیرد و این الگو تقریباً در تمامی مناطق مختلف اروپا با تفاوتهای بسیار ناچیزی یکسان است.
پژوهشگران در تبیین اهمیت این یافتهها و سازوکارهای احتمالی آن اشاره میکنند که بیماریهای پیشرونده ناشی از مصرف سیگار تحرک جسمانی افراد را کاهش میدهند و همین امر سبب میشود فرد نتواند به راحتی در فعالیتهای گروهی و اجتماعی حاضر شود. همچنین قوانین منع استعمال دخانیات در اماکن عمومی و محیطهای خانگی بدون دخانیات، حضور در این فضاها را برای افراد سیگاری دشوارتر میسازد و از میزان تعاملات روزمره آنان با دیگران به شدت میکاهد. از دیدگاه صاحبنظران سلامت، باور اشتباهِ «اجتماعی بودن مصرف سیگار» باید اصلاح شود، زیرا تنهایی خود به عنوان یکی از بزرگترین چالشهای سلامت عمومی شناخته میشود و سیگار عاملی مهم و قابل درمان در تشدید آن به شمار میرود که نیازمند حمایت همهجانبه از افراد برای ترک، بدون برچسبزنی به آنهاست.
شایان ذکر است این پژوهش علمی در کنگره سالانه «انجمن تنفسی اروپا» که در شهر بارسلونای اسپانیا برگزار شد، به جامعه علمی معرفی و ارائه گردید؛ نهادی معتبر که بر ارتقای سلامت ریه و سیاستگذاریهای درمانی در سراسر قاره اروپا تمرکز دارد.