پیام خوزستان

آخرين مطالب

شوادان؛ تدبیر معماران گذشته برای گذراندن فصل گرما مقالات

شوادان؛ تدبیر معماران گذشته برای گذراندن فصل گرما
  بزرگنمايي:

پیام خوزستان- کلمه شوادان یا شوادون از 2جز شب(تاریک و سیاه) + دان تشکیل شده و به معنای جای تاریک است. درگویش شوشتری با واژه ای به نام شوینه (shovina) نیز بر می خوریم که به معنی آب خنک شده از خنکای شب و کوران هوا است که ریشه ای نزدیک با موضوعیت شوادان و واژه آن دارد.

بی شک اقلیم همواره نقش به سزایی در معماری ایفا کرده و معماران ایرانی در طول تاریخ برای فراهم کردن شرایط مناسب زندگی به ابتکارهای جالبی دست زده اند.

احداث شوادان در اعماق زمین برای فرار از گرما نمونه ای از معماری نشات گرفته از اقلیم منطقه است که در بافت قدیم شهر شوشتر نمونه های زیادی از آن به جا مانده است.

ساخت و یا توسعه شوادان ها به دلیل گرما و سختی های فراوان آن بیشتر در فصل زمستان انجام می گرفت و کار احداث یک شوادان، بنا بر جنس زمین هفته ها و یا ماه ها به طول می انجامید واین کار، کاری بسیار دشوار وطاقت فرسا بوده است.

شوادون معماری متناسب با اقلیم شوشتر

علی محمد چهارمحالی از فعالان و پیشکسوتان میراث فرهنگی شهرستان شوشتر در این زمینه می گوید: شهرستان شوشتر یکی از شهرهای کهن کشور محسوب می شود که آثار تاریخی زیادی از دوره های مختلف در خود به یادگار گذاشته است.

وی اضافه می کند: شهرستان شوشتر بر اساس تقسیم بندی آب و هوایی، دارای اقلیمی گرم و نیم خشک بوده و تابستان و پاییز در این منطقه بسیار طولانی و زمستان و بهار بسیار زودگذر است.

چهار محالی ادامه می دهد: هوای اینجا در تابستان بیش از 50 درجه و در زمستان تا حوالی صفر درجه می رسد که در ماه های گرم تابستان با توجه به گرمای منطقه و وجود شرجی زندگی کردن بدون وسایل برودتی بسیار مشکل است.

وی می گوید: احداث شوادان در گذشته توسط معماران این منطقه تدبیری بود که برای گریز از این گرما اندیشیده شد.

این کارشناس میراث فرهنگی بیان می کند: آنچه که معماری این شهر را از معماری نقاط دیگر کشور متمایز می سازد علاوه بر تزیینات زیبای آجری (خوون چینی) که دربافت قدیم شوشتر می توان به وفور شاهد آن بود، احداث شوادان یا زیر زمین در زیر خانه های شوشتر است.

وی می گوید: شوادان سازی در زیر خانه ها بافت قدیم شوشتر، سنتی دیر پاست، برای پناه بردن از گزند گرما، در دل زمین سرداب هایی حفر و با رسیدن به عمق منفی 6متر و بیشتر از سطح زمین، فضایی را خلق کرده که از روزگاران کهن تا کنون پناهگاهی مناسب برای گذران فصول گرم سال برای مردم این دیار بوده است.

چهارمحالی اضافه می کند: پیشینه شوادان سازی در شوشتر به درستی مشخص نیست اما آن گونه که از بعضی متون تاریخی بر می آید از حوالی دوره صفویه شوادون سازی در شوشتر رونق فراوان گرفته و بی شک عمر بعضی شوادون ها به مراتب از بناهای فوقانی آنها بیشتر است چرا که بنا بر احتیاجی که مردم به شوادون داشته اند با وجود تخریب خانه، شوادان به قوت خود باقی و یا به نحوی گسترش پیدا می کرد که نمونه آن در خانه مرعشی موجود است.

شوادان های خاص در شوشتر

از شوادان های خاص در شوشتر که از نظر وسعت و تزیینات و همچنین پلان با دیگر شوادون ها متفاوت هستند یکی شوادون قلعه سلاسل و دیگری شوادون شاه نشین در شوشتر است که جزو مجموعه خان و در کنار حمام و باغ خان قرار دارد و هم اکنون جلوی این شوادون زیبا مسدود است.

در شوادان قلعه سلاسل به دلیل حکومتی بودن آن شاهد تزیینات زیبای کاشی مربوط به دوره قاجاری و حجاری سقف و نیز استفاده از آهک برای پلاستر بدنه های شوادون هستیم.

ارتباط نزدیک همسایگان در گذشته و استفاده مشترک از شوادان ها

از آنجا که بعضی از مردم توانایی مالی برای ساخت شوادان را نداشتند همچنین به دلیل بالا بودن روابط همسایگی که درگذشته بین مردم جریان داشت، آن دسته از مردم که توانایی احداث شوادان را نداشتند به خانه های همسایگان برای استراحت می رفتند.

افرادی که وضعیت مالی خوبی داشتند شوادان را به دو بخش زنانه و مردانه تقسیم می کردند و یا اینکه دو یا سه شوادان در کنار هم می ساختند.

نمونه این گونه شوادان ها شوادان خانه بوریا چین در محله دلدل شوشتر است که در این شوادون پس از رسیدن به پاگرد اول در عمق سه متری به سه راه مجزا تقسیم می شد که هر کدام از پله ها افراد را به طرف شوادانی خاص هدایت می کرد.

متاسفانه این خانه و این شوادون در جریان بمباران های هوایی دوران دفاع مقدس در شوشتر از بین رفت.

کاربردهای دیگر شوادون ها

مهم ترین استفاده از شوادون محلی برای گذران لحظه های گرم تابستان بوده، اما غیر از این نگهداری مواد غذایی فاسد شدنی از دیگر استفاده های این شوادان ها بوده است.

وسایل خنک کننده امروزی جایگزین شوادان ها

با آمدن وسایل خنک کننده مانند کولر و یخچال، تکنولوژی جدید جای شوادون ها را پر کرده و دیگر مردم مانند گذشته توجه چندانی به این اماکن با ارزش تاریخی نشان نمی دهند.

باید اذعان کرد که مزیت استفاده از معماری زیر زمینی می تواند نکته مثبتی برای مدیریت انرژی محسوب شود چرا امروزه که موضوع مهم جلوگیری از اتلاف انرژی در جوامع مطرح است شایسته است تا نگاهی به گذشته درخشان خود داشته باشیم و از تجربه های گذشتگان نهایت بهره را ببریم. چرا که می تواند در صرفه جویی و بهره وری انرژی سازگار با اقلیم نقش مهمی داشته باشد.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

در میان ناآرامی ها هم آرام می گیریم/ اربعین امتحانی برای شیعیان

دل‌های راهی از مرز عاشقی/عزم رفتن «بی هراس جان» در شلمچه تکرار شد

حال و هوای زائران اربعین حسینی در پایانه مرزی چذابه

ریه های خوزستان باز هم خاکستری شد

خیمه های پذیرایی از زائران اربعین حسینی در مرز چذابه برپا شد

مرگ رویای کارون

مشکلات بهداشتی و سلامت مردم اهواز و روی سیاه فاضلاب

مسئولان به بهانه اربعین خدمت به ارباب رجوع را رها نکنند

خطر عفونی‌ها بیخ گوش کلان‌شهرها/ مطب‌هایی که شهر را بیمار کردند

چرا کارت‌خوان برخی پزشکان همیشه قطع است؟

به خاطر قلب‌تان، به کسی که دوستش دارید یک قول بدهید

داستان مبهم هیام از تولد تا فلج مغزی

وقوع 30 سیلاب در سال آبی گذشته در خوزستان

سردار منجزی، جانباز گتوندی که درس شهادت را هم پاس کرد

سه طرح انتقال آب از کارون دوباره به جریان افتاد

31 شهریور تاریخی برای دو سالگرد

"کوی مشعلی"، سرگردان بین اهواز و کوت‌عبدالله

دانه برفی‌ام اما پرتوان...

مسایل جدی و بنیادین اندیشه سیاسی در یک کتاب

کودکانه های مسجد صاحب الزمان(عج) اهواز/ جایی برای کودکان هست

راه‌اندازی پویش محیط زیستی «محرم شهر پاک» در خوزستان

آسیب شناسی موضوع تکدی گری و اعتیاد در آبادان الزامی است

مسجدی از متروکه شدن تا احیا/ کهن‌سال‌ترین هیئت‌امنا 31 ساله است

از فال و شیشه‌شو تا بازی و درس...

چند نکته بهداشتی برای فصل بستنی‌های رنگارنگ

کنگره ملی حضرت دانیال نبی(ع) برگزار می شود

اسب خوزستان گمشده ای در گرد و غبار

مقاله‌نویسان برای قصه‌گویی دست به‌قلم می‌شوند

بندر صیادی آبادان بعد از 8 سال 25 درصد پیشرفت دارد

حضور نامزدهای انتخاباتی خوزستان از عمق سیلاب تا کانون زلزله

مرگ نوجوان 13 ساله دهدزی در نتیجه نبود راه دسترسی

درباره کم و زیاد دمای اهواز، گرمترین منطقه مسکونی دنیا

پایان مطالعات اولیه روی تابوت‎های جوبجی/انتقال تابوت‎ها به محل از پیش تعیین‎شده

شوادان؛ تدبیر معماران گذشته برای گذراندن فصل گرما

حریم فراموش شده رودخانه‌ها

بازار کولر اهواز و کلاهی که بر سر خریداران می‌رود

ورود فاضلاب به دز و مدیریت نامطلوب پسماندها از چالش‌های دزفول است

ویلچر، دیسک و امید؛ تمام دنیای حنان

دره توبیرون

اسارت در هویزه؛ باغ وحش یا «باغ وحشت»

خطر 5.7 ریشتری که از سر مسجدسلیمان گذشت

ساباط؛ اندیشه گذشتگان برای رفاه رهگذران

خزان فضای کسب و کار در خوزستان

پل بند لشکر شوشتر ؛ برگی از شکوه گذشتگان

حرکت پرشتاب برای تداوم توسعه استان ها

ضرورت تداوم کمک رسانی به سیل زدگان تا رفع مشکلات

تعیین هوشمند مقصد سفر به جای گرفتاری 15 ساعته در ترافیک شمال

خوزستانی ها در انتظار معرفی مقصران سیلاب ویرانگر

خطر ابتلا به عفونت‌ها با شنا در کانال‌های روباز

توهم پرآبی